NL EN DE

Venster

zomer 2018

‘Roundness is the suitable shape for objects that belong nowhere and everywhere’
The power of the center by Rudolf Arnheim, 1982

Waarom ronde (en ovale) schilderijen? Waarom rechthoekige? Dat is natuurlijk een flauwe reactie maar toch is dat vraag waarmee ik rond 2010 begon aan een geheel nieuw avontuur. Ik had jarenlang voor het beeldscherm ontwerpen en illustraties gemaakt en ik begon mij te storen aan de begrenzing van dat scherm. Het schilderen van groot formaat was een begin maar waarom dan toch weer in een rechthoek? Ja, het is praktisch en een gewoonte die zelfs door de opkomst van de fotolens niet is veranderd. We zijn eraan gewend om slechts een rechthoekig deel van lens als beeld vast te leggen.

De representatie van de zichtbare werkelijkheid kent vrijwel zonder uitzondering een rechthoekig kader (foto, film, en schilderij). Teruggaan naar onze ogen en naar het beeldvlak dat dat oplevert, verre van hoekig, in principe rond, dat was van waaruit ik wilde vertrekken. Als men goed kijkt naar het effect dat zo’n kader heeft, geen hoeken, geen directe relatie met de rechte lijnen van de ruimte er omheen, dan lijkt het kader vooral naar zichzelf en nog nadrukkelijker naar het eigen centrum te wijzen. Toen ik zelf mijn eerste ronde schilderijen tentoonstelde werd ik daardoor aangenaam verrast.

‘we tend to read any shape from outside in’,
The Sense of Order by Ernst Gombrich, 1979

Zo nadrukkelijk een keuze maken voor een kader zonder hoeken heeft natuurlijk consequenties. Ik moest me gaan verhouden tot dat kader en een nieuwe beeldtaal voor mezelf ontwikkelen. Mij ‘ontwennen’ aan de hoeken en de compositorische gevolgen die dat heeft voor de opbouw van het schilderij. Ik begon met grote geometrisch vlakken die wel of niet in contact kwamen met het kader of dat kader juist ontkenden zoals men door een venster kijkt waar een doorgetrokken lijn zich buiten het kader lijkt door te zetten.

Ook merkte ik dat een rond beeld de neiging heeft te gaan ‘rollen’. Bij een rechthoek zijn de compositorische mogelijkheden door de aanwezige hoeken om een beeld tot rust te brengen voor mij bekend. Aan mij de taak om een tondo ‘stil’ te kunnen zetten. De schilderreeks ‘Homage aan het vierkant’ van Josef Albers was daarbij een grote inspiratie. De plaatsing van de vierkanten onder het midden stabiliseert als het ware de compositie in de vierkant.

Door de aandacht voor de begrenzing van het vlak kreeg ik gaandeweg een interesse in de lijsten waarmee traditionele schilderijen werden omzoomd want daar houdt het schilderij pas definitief op. Of beter; de lijst is de buffer tussen de wereld in en buiten het schilderij. Volgende vraag: waarom zijn dat dan doorgaans decoratieve elementen die die buffer vormen? Decoratieve elementen, vooral door hun repetitieve karakter en de gebruikte symmetrie, eisen slechts kortstondig onze aandacht op en geven de ruimte aan hetgeen ze omsluiten.
De laatste schilderijen zijn daarom een onderzoek naar de potentie van patronen en hun werking binnen een rond kader.

’the richer the elements of the frame the more the centre will gain in dignity’,
(Raphaël’s Madonna della Sedia)
The Sense of Order by Ernst Gombrich 1979

Ideeën die voortkomen uit dit onderzoek worden eerst uitgetekend. Door het geometrische karakter van het werk is de vertaling van schets naar beeldscherm effectief. Zo kunnen in hoog tempo het kleuronderzoek en de compositorische variaties worden onderzocht. Maar nu zitten we toch weer achter het beeldscherm…. De uiteindelijke vertolking naar een concreet beeld moet dan nog beginnen.

De ambachtelijke fase, het maken van de geboogde spielatten en het bespannen met linnen werkt als een inleidende dans voordat het schilderen kan beginnen. Zaak is het om de uiteindelijk gekozen compositie eerst zonder dralen van het beeldscherm over te nemen. De daad van het schilderen met de constante mogelijkheid te variëren is voorlopig van de baan. Het ontwerp dient uitgevoerd te worden. Omdat de schilderijen steeds complexer worden is het rustgevend om met de bulk van het werk gewoon het ontwerp te kunnen volgen. Het grote formaat zorgt ervoor dat ik letterlijk in het schilderij zit en zie hoe anders zich dat ontwikkelt dan het plaatje op het beeldscherm.

Het dansende linnen, de ondergrond, de opbouw van dunne lagen verf, de werking van de kleuren, al die dingen zorgen ervoor dat het schilderij een eigen leven begint te leiden en kopiëren wordt dan interpreteren en opnieuw beslissingen nemen die recht doen aan het uitgangspunt.

Van grote afstand zien dat het beeld deels in details zich oplost om dan vervolgens van dichtbij het schilderij zich te zien openen geeft mij veel vreugde.

Hans Roos zomer 2018

 

Window

summer 2018

‘Roundness is the suitable shape for objects that belong nowhere and everywhere’
(The power of the center by Rudolf Arnheim, 1982)

Tondo, that is how a round painting was called in the Renaissance. Circular works of art were already made in the Greek Antiquity. But why round paintings? That is the question with which Hans Roos (NL, 1950) started a completely new adventure around 2010. After years of designing and making illustrations for the screen, he was bothered by the boundary of that screen. In terms of format and the rectangular shape.

The representation of the visible reality almost without exception has a rectangular frame (photo, film, and painting). Going back to our eyes and to the image that yields that, far from angular, basically round, that was his starting point. Such a framework has no corners, no direct relation with the straight lines of the space around it. That seems to point to itself and even more emphatically to its own center.

Making a choice for a framework without corners has consequences. Developing a new, visual language. And to ‘get rid of’ the corners, which has consequences for the composition and the structure of the painting. He started with large geometric surfaces that did or did not come into contact with the framework or denied that framework just as one looks through a window where lines seem to continue outside that window.

A round image tends to ‘roll’. With a rectangle there are compositional possibilities through the available angles to calm an image. But with round paintings it is a challenge to silence the image. Josef Albers’s ‘Homage to the square’ series of paintings was a great inspiration for Hans Roos. The placement of the squares below the middle stabilizes, as it were, the composition in the square.

By drawing attention to the boundaries of the plane, Hans Roos gradually developed an interest in the picture-frame with which traditional paintings are bordered. Because that is where the painting only ends. Or better; the picture-frame is the buffer between the world inside and outside the painting. But why are these usually decorative elements that form that buffer? Decorative elements, especially because of their repetitive character and the symmetry used, only require a brief attention and give space to what they enclose. The recent paintings are an investigation into the potential of patterns and their effect within a round framework.

Ideas arising from this research are first drawn. Due to the geometric character of the work, the translation from sketch to computer screen is effective. For example, color research and compositional variations can be investigated at a rapid pace. The final interpretation into a concrete image must then begin.

The artisan stage, the making of the curved frame and the stretching with linen works as an introductory dance before painting can begin. It is important to take the final chosen composition first without hesitation from the screen. The painting itself, with the constant ability to vary, is temporarily off the track. The design is strictly followed, soothing because the paintings become increasingly complex. Because of the large size, he is literally in the painting and sees how it develops, unlike the picture on the screen.

The dancing linen, the surface texture, the build up of thin layers of paint, the working of the colors, everything ensures that the painting starts to lead its own life and copying is then interpreted and again making decisions that do justice to the starting point.

Seeing from a great distance that the image dissolves partly in details, and then to see the painting open from close up gives him much joy.

 

Fenster

Sommer 2018

‘Roundness is the suitable shape for objects that belong nowhere and everywhere’
(The power of the center by Rudolf Arnheim, 1982)

Tondo, so wurde ein rundes Gemälde in der Renaissance genannt. Runde Kunstwerke gibt es bereits seit der griechischen Antike. Aber warum runde Gemälde? Das ist die Frage, mit der Hans Roos (NL, 1950) um das Jahr 2010 ein ganz neues Abenteuer begann. Nachdem er jahrelang Design und Illustrationen am Computer entworfen hatte, störte er sich an den Begrenzungen des Bildschirms. Sowohl am Format als auch an der rechteckigen Form.

Die Repräsentation der sichtbaren Wirklichkeit ist fast ausnahmslos von einem rechteckigen Rahmen begrenzt (Foto, Film und Gemälde). Rückzuschließen auf unsere Augen und die Bildfläche, auf die dieser Rückschluss resultiert, nicht eckig, grundsätzlich rund, das war sein Ausgangspunkt. Ein solcher Rahmen weist keine Ecken auf, keine direkte Beziehung zu den rechten Linien des umgebenden Raums. Er scheint vor allem auf sich selbst und noch nachdrücklicher auf das eigene Zentrum zu verweisen.

Sich für einen Umriss ohne Ecken zu entscheiden hat Konsequenzen. Die Entwicklung einer eigenen, neuen Bildsprache. Und die „Entwöhnung“ von den Ecken hat Folgen für die Komposition und den Aufbau des Gemäldes. Er begann mit großen geometrischen Flächen, die mit dem Rahmen sehr wohl oder eben auch nicht in Kontakt kamen oder diesen Rahmen schlechterdings leugneten, so wie man durch ein Fenster sieht, außerhalb dessen sich Linien fortzusetzen scheinen.

Ein rundes Bild weist eine Tendenz zum „Rollen“ auf. Bei einem Rechteck lassen die vorhandenen Ecken kompositorische Möglichkeiten zur Beruhigung des Bildes zu. Aber bei runden Gemälden ist es eine Herausforderung, das Bild „ruhig zu stellen“. Josef Albers‘ Gemäldeserie Hommage an das Quadrat war hierbei eine große Inspiration für Hans Roos. Die Position der Quadrate unter der Mitte stabilisiert in etwa die Komposition im Quadrat.

Durch das Augenmerk auf die Begrenzungen der gemalten Fläche entwickelte Hans Roos nach und nach ein Interesse an dem Rahmen, mit denen traditionelle Gemälde umsäumt werden. Denn dort endet das Gemälde definitiv. Oder besser: Der Rahmen ist die Schwelle zwischen der Welt innerhalb und außerhalb des Gemäldes. Aber warum sind es dann in der Regel dekorative Elemente, aus denen die Schwelle besteht? Dekorative Elemente, vor allem durch ihren repetitiven Charakter und die ins Spiel gebrachte Symmetrie, beanspruchen nur kurz unsere Aufmerksamkeit und geben dem, was sie einschließen, Raum. Die jüngsten Gemälde sind eine Erforschung der Möglichkeiten von Mustern und deren Wirkung in einem runden Rahmen.

Ideen, die aus diesen Studien hervorgehen, werden zunächst als Zeichnung umgesetzt. Durch den geometrischen Charakter der Arbeit ist die Übersetzung von der Skizze zum Bildschirm leicht möglich. So können die Farberkundung und die kompositorischen Variationen sehr zügig vonstatten gehen. Die endgültige Umsetzung des konkreten Bildes muss dann erst noch beginnen.

Die handwerkliche Phase, die Herstellung der gebogenen Keilrahmleisten und das Aufspannen der Leinwand ist wie ein einleitender Tanz vor dem Akt des Malens. Es ist wichig, die letztendlich gewählte Komposition ohne jedes Zögern vom Bildschirm zu übernehmen. Das Malen selbst, mit der permanenten Möglichkeit zur Abweichung, ist vorläufig ausgesetzt. Dem Entwurf wird strikt gefolgt, was beruhigend ist, da die Malereien immer komplexer werden. Durch das große Format befindet er sich buchstäblich im Gemälde und sieht, wie es sich entwickelt, ganz anders als das Bild auf dem Monitor.

Die tanzende Leinwand, der Grund, das Auftragen von dünnen Farbschichten, die Wirkung der Farben, alles sorgt dafür, dass das Gemälde ein eigenes Leben zu führen beginnt. Kopieren wird dann Interpretieren und aufs Neue Entscheidungen treffen, die sich vom Ausgangspunkt ableiten.

Aus großem Abstand zu sehen, dass das Bild sich teilweise in Details auflöst, um dann von Nahem wahrzunehmen wie das Gemälde sich öffnet, bereitet ihm große Freude.